REMARK

Uch og'ayni romani rus tilida birinchi marta chop etilishi bilanoq katta shov-shuvga sabab bo'ldi, kitob ketma-ket millionlab nusxada nashr etildi. Shunda ham talabni qondirib bo'lmadi. Odamlar romanni bir-biridan so'zma-so'z olib o'qishga kirishdilar. Kutulmaganda rasmiy doiralar, kommunistik mafkura, himoyachilarining payvasasiga durat tushib qoldi. Ullar Remarokni, o'zimizda ishlab, uning ijodiga sidqan bilgan to'x bosqalar. "Hatda «markschilik» degan nashriyot ham uni yovuzcha tahrir qildi. Bu romanga O'zbekistonga ham keyinroq kirib keldi. Yangi davr, yangi talqin, yangi o'quvchilarimizga, bizga Remarok asarlari kerak emas, deganlar kommunizm qurayotgan yoshlarimizni yo'ldan ozdiradi, deb qor'g'o ko'tara boshladilar. Shu tufayli uning asarlarini o'zbek tiliga tarjima qilishga hech kim jur'at etmadi. Oradan qirq yil o'tdi. Mana, nihoyat, shu kunlarga ham yetib keldik. Tarxuning qudratli va qaysar charxpalagi o'z ismini oldi, eng tagida etayotgan «Uch og'ayni» romaniga kelsak, asar qahramonlari jamiyatda bir lavozim yo'qni nufuzga bo'lgan «mayda» odamlar. Ammo ularning ham faylasuf olimlar va na zariyotchilarnikiga o'xshamaydigan o'z falsafalari va o'z mantuqlari bor. Qizi, shundaki, biz ularning fikr-mulohazalari yoki xatti-harakatlariga e'tiroz bildirmaymiz, aksincha, asarni o'qish jarayonida jamiyat chetiga surib tashlagan bu oddiy odamlarga nurmatimiz ortib boradi. Davoga, bu yog'i o'zingizga havola.