Mark Melitz

Mark Melits — amerikalik iqtisodchi, Garvard universiteti professori va xalqaro savdo nazariyasi bo‘yicha mutaxassis. Hozirda Garvard universitetida David A. Wells nomidagi siyosiy iqtisod professori sifatida faoliyat yuritadi. Uning ilmiy izlanishlari xalqaro savdo, globallashuv, korxonalar samaradorligi hamda firmalarning tashqi bozorlarga chiqish jarayonlarini o‘rganishga qaratilgan.

Mark Melits 1989-yilda Haverford kollejida matematika yo‘nalishi bo‘yicha bakalavr darajasini olgan. 1992-yilda Merilend universitetining biznes maktabida magistratura bosqichini tamomlagan. Keyinchalik Michigan universitetida iqtisodiyot bo‘yicha tahsil olib, 2000-yilda falsafa doktori (PhD) ilmiy darajasiga ega bo‘lgan.

Olim ilmiy faoliyatining asosiy qismini xalqaro savdo nazariyasini rivojlantirishga bag‘ishlagan. U, ayniqsa, samaradorlik darajasi turlicha bo‘lgan firmalarning xalqaro savdodagi ishtirokini o‘rgangan. Uning tadqiqotlari globallashuv sharoitida ayrim kompaniyalarning eksport bozoriga chiqishi, boshqalarining esa ichki bozorda qolishi yoki faoliyatini to‘xtatishi sabablarini tushuntirishga yordam beradi.

Olimning eng mashhur ilmiy ishlaridan biri — “The Impact of Trade on Intra-Industry Reallocations and Aggregate Industry Productivity” nomli maqola bo‘lib, u 2003-yilda Econometrica jurnalida chop etilgan. Mazkur tadqiqot keyinchalik iqtisodiyot fanida keng qo‘llaniladigan “Melits modeli”ning shakllanishiga asos bo‘lgan. Ushbu model xalqaro savdoda firmalar o‘rtasidagi unumdorlik farqlarini hisobga olishi bilan avvalgi savdo nazariyalaridan ajralib turadi.

Mark Melits Econometric Society a’zosi bo‘lib, National Bureau of Economic Research (NBER), Centre for Economic Policy Research (CEPR), CESifo va Kiel Institute for the World Economy kabi nufuzli ilmiy tashkilotlar bilan hamkorlik qiladi. Uning tadqiqotlari Sloan Foundation va AQSh National Science Foundation tomonidan ham qo‘llab-quvvatlangan.

Olimning xalqaro savdo iqtisodiyotiga qo‘shgan hissasi dunyo miqyosida e’tirof etilgan. U 2017-yilda American Academy of Arts and Sciences a’zoligiga saylangan, 2023-yilda esa xalqaro savdo bo‘yicha Onassis Prize mukofotiga sazovor bo‘lgan. 2026-yil 15-sentabrda Buenos-Ayres universiteti unga xalqaro savdo nazariyasiga qo‘shgan hissasi uchun faxriy doktorlik — Doctor Honoris Causa darajasini bergan.

Mark Melits bugungi kunda xalqaro savdo nazariyasining yetakchi zamonaviy tadqiqotchilaridan biri hisoblanadi. Uning ilmiy ishlari firmalar, globallashuv va xalqaro savdo o‘rtasidagi bog‘liqlikni chuqurroq tushunishga xizmat qilmoqda. “Melits modeli” esa zamonaviy xalqaro iqtisodiyotga oid ilmiy tadqiqotlarda keng qo‘llaniladigan nazariy yondashuvlardan biridir.