TOʻRT DARVISH HIKOYATI

XALQ QISSASINING IKKINCHI UMRI Sharq xalqlari adabiyoti, tarixi va madaniyatiga oid koʻplab asarlar yaratilgan. Biroq bu boy maʼnaviy merosni bevosita oʻz manbalari, sarchashmalari va oʻzgarishlarigacha oʻrgangan ayrim musʼxaslari asosida oʻrganish shu maʼnaviy merosga munosib ish. «Chor darvish»ning arab, fors, urdu, qozoq va tatar variantlari, ularning kitobat qilingan nusxalari talaygina. Ammo asarning oʻzbekcha varianti va uning asosida yaratilgan kitobiy dostonlar oʻz koʻlami va badiiyati bilan doim tadqiqotchilar eʼtiborida turadi. Ayniqsa, oʻzbek epik sheʼriyatining atoqli namoyandasi Mulla Qurbon Xiromiyning shu nomli dostoni (1834) allaqachon adabiy davrlarda oʻqilib, xalqimiz maʼnaviyatiga singgib ketgan. Mazkur qissa asosida kitobning dostonlar bitish anʼanasi Amir Xusrav Dehlaviy ijodidan boshlangan. Amir Ammon Dehlaviy mazkur syujet asosida yozgan «Bogʻu bahor» muqaddimasida shunday yozadi: «Chor darvishni birinchi boʻlib yozgan kishi Amir Xusrav Dehlaviydir. Uning yozilish sababi shunday boʻlgan: kunlardan bir kun Amir Xusravning ustodi Nizomiddin Avlyo xazratlari (XIII asr) betob boʻlib qoladilar. Bemorning