ДОКТОР ЖИВАГО

1957 yilda Amerika Qo‘shma Shtatlari Markaziy razvedka boshqarmasi Italiyada mashhur yozuvchi Boris Pasternakning «Doktor Jivago» romanini rus tilida nashr ettiradi. Roman qo‘lyozmasi qanday qilib okean ortiga yetib borganligi hozirgacha sir bo‘lib qolmoqda. Har holda bu ishda muallifning qarindoshlar quyi va xohishi bo‘lganligini deyarli hech kimda shubha uyg‘otmaydi. Qandaydir boshqa olam CRU Ittifoqdosh panjaradangan bir mamlakatdan kimindir asrini olib chiqib ketishiga va nashr ettirishga asos bo‘lar qilmaydi. O‘sha ko‘p o‘tmay, Italiyada nashr etilgan kitobning nusxalari panjaralar orasidan yo‘l topib, sobiq Sho‘ro davlatiga ham kirib keladi. Hukumat tanovchilarini jalb qilib, romanini o‘rganishga kirishadi. Huddi shu paytda adabiyotda yana bir kutilmagan hodisa ro‘y beradi: «Znamya» jurnalida V.Dudintsev degan yozuvchining «Nonning o‘zi rizeruz emas» nomli mavjud ijtimoiy tuzumga boshqacharoq ko‘z bilan qaragan romani bosilib chiqadi. Oqibatda ikkala roman ham Oktyabr inqilobi va sotsializm qurilishi mohiyatini bo‘g‘ib ko‘rsatgan asarlar sifatida baholanadi. Butun sobiq sho‘ro mamlakati bo‘ylab bu ikki asar mualliflariga qattiq hujum boshlaydi. Hatto adabiyotga mutlaqo aloqasi yo‘q majlislarda ham notiqlar avval shu asarlarni imkon boricha qoralab olib, keyin asosiy masalaga o‘tar edilar. Shunisi hayratda qolarli, o‘sha notiqlarning aksariyati o‘zlari boshlab loyig‘a bo‘layotgan asarlarni o‘qish u yoqda tursin, hatto muqovasini ham ko‘rmagan bo‘lardilar. Ular majlislardan oldin ochiqdan-ochiq: «Men Boris Pasternakning «Doktor Jivago» romanini o‘qimaganman, lekin uni bemalol yer bilan yakson qilib tashlash odamam» deb ko‘krakka urib, maqtanib ham qo‘yar edilar. Hozir bu gaplar juda ham g‘aribitaniyeb va kulgili tuyulishi mumkin. Lekin aslida xuddi shunday bo‘lgan. Men o‘sha paytda 8-sinfda o‘qir edim va radiodan yuqoridagi kabi chiranishliklarni eshitib,